Pojawiają się nagle, są bolesne i skutecznie utrudniają codzienne funkcjonowanie – jedzenie, mówienie czy nawet picie. Wielu pacjentów traktuje nadżerki w obrębie błony śluzowej jamy ustnej jako drobną, przejściową dolegliwość. Tymczasem ich nawracający charakter lub nietypowy przebieg zaburzenia może być sygnałem, że organizm wysyła ważny komunikat zdrowotny. O tym, skąd się biorą afty, kiedy powinny nas zaniepokoić i jak im zapobiegać, opowiada dr n. med. Natalia Stefanik, lekarz dentysta i ekspertka marki Elgydium.
Skąd się biorą i dlaczego nawracają?
Choć afty często kojarzone są wyłącznie z miejscowym podrażnieniem, ich przyczyny bywają znacznie bardziej złożone i nie zawsze oczywiste. Afty często wydają się drobnym problemem, który bierze się znikąd, ale w rzeczywistości może za nimi stać kilka różnych czynników. Najczęściej są to drobne podrażnienia w jamie ustnej, stres, zmęczenie albo niedobory ważnych witamin i minerałów, takich jak żelazo czy witamina B12– wyjaśnia dr n. med. Natalia Stefanik, lekarz dentysta i ekspertka marki Elgydium.
Afty mogą być także związane z zaburzeniami odporności, chorobami ogólnoustrojowymi (np. chorobami zapalnymi jelit, celiakią), zmianami hormonalnymi czy alergiami. Istotną rolę może odgrywać również nieodpowiednia higiena jamy ustnej lub stosowanie past i płukanek zawierających drażniące składniki, takie jak SLS.
Kiedy przestają być błahą dolegliwością?
Pojedyncze nadżerki, które pojawiają się sporadycznie i goją w ciągu 7–14 dni, zwykle nie są powodem do niepokoju. Sytuacja zmienia się jednak wtedy, gdy problem zaczyna się powtarzać lub przybiera nietypową postać.
Jak podkreśla ekspertka, z lekarzem warto skonsultować się wtedy, gdy afty pojawiają się często, są wyjątkowo bolesne albo nie chcą się zagoić przez kilka tygodni. Niepokojącym sygnałem jest też sytuacja, gdy zmian jest coraz więcej lub towarzyszy im ogólne złe samopoczucie, np. osłabienie czy gorączka.
Niepokój powinny wzbudzić także zmiany o nietypowym wyglądzie lub takie, które nie reagują na standardowe leczenie miejscowe.
Czy odpowiednia higiena jamy ustnej może zapobiegać aftom?
Codzienne nawyki higieniczne mają realny wpływ na kondycję błony śluzowej jamy ustnej, zwłaszcza u osób ze skłonnością do nawracających nadżerek. Codzienna higiena jamy ustnej naprawdę ma znaczenie – podkreśla dr Stefanik.
Warto sięgać po miękką szczoteczkę do zębów, która dokładnie czyści, ale nie podrażnia delikatnych miejsc w ustach. Równie ważne jest delikatne szczotkowanie, bez zbyt mocnego dociskania.
W codziennej higienie dobrze sprawdzają się także pasty do zębów pozbawione SLS i innych drażniących składników oraz łagodne płukanki wspierające regenerację śluzówki. Jak dodaje lek. dent. Natalia Stefanik: całość warto uzupełnić regularnymi kontrolami stomatologicznymi oraz dbałością o ogólną kondycję organizmu, w tym właściwe nawodnienie, zbilansowaną dietę i ograniczanie stresu.
Kiedy i z jaką informacją zgłosić się do specjalisty?
W przypadku nawracających zmian pierwszym krokiem powinna być konsultacja stomatologiczna, ponieważ to właśnie ten specjalista jest w stanie ocenić ich charakter, wykluczyć przyczyny miejscowe i zaproponować odpowiednie leczenie objawowe. Jeżeli jednak dolegliwości mają charakter przewlekły, są nietypowe lub sugerują podłoże ogólnoustrojowe, pacjent może zostać skierowany do internisty lub innego specjalisty w celu pogłębionej diagnostyki.
Warto uważnie obserwować zmiany w jamie ustnej i zwracać uwagę na to, jak wyglądają i jak się zachowują. Istotne jest czy są duże czy małe, bolesne, jak długo się goją oraz czy pojawiają się w określonych sytuacjach – na przykład w czasie stresu, infekcji albo po zjedzeniu konkretnych produktów– podpowiada ekspertka.
Dla lekarza istotne będą również informacje o chorobach przewlekłych, przyjmowanych lekach oraz objawach ogólnych. Jak podkreśla lek. dent. Natalia Stefanik, nie każda zmiana w obrębie błony śluzowej ma charakter aftopodobny, dlatego każda nietypowa, długo utrzymująca się lub bolesna zmiana powinna zostać oceniona przez specjalistę. Wczesna diagnostyka pozwala nie tylko szybciej złagodzić dolegliwości, ale także wykluczyć poważniejsze schorzenia i wdrożyć właściwe postępowanie na odpowiednim etapie.
