Uzależnienie od alkoholu a zdrowie psychiczne – kiedy zaczyna się problem?

02 marca 2026

Uzależnienie od alkoholu to problem, który często rozwija się stopniowo i przez długi czas pozostaje niezauważony. Alkohol jest obecny w codziennym życiu – towarzyszy spotkaniom, świętom i odpoczynkowi, a dla wielu osób staje się sposobem na radzenie sobie z emocjami. O tym, jak działa mechanizm uzależnienia od alkoholu, jego wpływie na mózg i zdrowie psychiczne oraz dlaczego leczenie powinno rozpocząć się od zaopiekowania nałogu, w podcaście „Harmonia – Twoja bezpieczna przystań” rozmawiają Ewa Niewola i Patrycja Dąbrowska, psycholożki z Poradni Zdrowia Psychicznego Harmonia Grupy LUX MED.

Społecznie akceptowana trucizna

W debacie publicznej coraz częściej mówi się o szkodliwości alkoholu, jednak społeczna narracja wciąż go normalizuje. Problemem jest nie tylko samo picie, ale także sposób, w jaki kultura oswaja alkohol – od rodzinnych rytuałów po produkty stylizowane na „szampan dla dzieci”. To buduje przyzwolenie i utrwala przekaz, że alkohol jest nieodłącznym elementem świętowania czy relaksu.

– Alkohol jest substancją psychoaktywną i oddziałuje na pracę mózgu, więc nie jest to wcale niewinny zwyczaj – komentuje Ewa Niewola, psycholożka z Poradni Zdrowia Psychicznego Harmonia Grupy LUX MED.

Dlaczego sięgamy po alkohol? Emocje, zmęczenie, samotność

Uzależnienie nie zaczyna się od nałogu – zaczyna się od potrzeby. Najczęściej emocjonalnej. Jak wyjaśnia Patrycja Dąbrowska, psycholożka i specjalistka psychoterapii uzależnień z Poradni Zdrowia Psychicznego Harmonia Grupy LUX MED: – Przede wszystkim chodzi o emocje, które mogą przybierać bardzo różne formy. Często jest to złość, ale równie często radość. Gdy wydarza się coś, co nas uszczęśliwia, pojawia się potrzeba, by to „opić”. Alkohol bywa też odpowiedzią na zmęczenie – kiedy brakuje nam sił i chcemy pogłębić poczucie relaksu, rozluźnić się. Nierzadko w tle obecne jest także poczucie samotności.

Alkohol zaczyna pełnić funkcję regulatora emocji – sposobu na szybkie obniżenie napięcia, podbicie radości czy zagłuszenie trudnych stanów.

Co dzieje się w mózgu? Rola dopaminy i mechanizm nagrody

Kluczowym elementem uzależnienia jest neurobiologia. Alkohol oddziałuje na układ nagrody w mózgu i wpływa na poziom dopaminy.

– Jeżeli dostarczamy sobie dopaminę z zewnątrz, nasz mózg ogranicza jej własną produkcję. Wówczas pojawia się głód, który jest dosłownie sygnałem z naszej głowy: „Hej, napij się! Masz już sprawdzony sposób” – tłumaczy Patrycja Dąbrowska.

Z czasem naturalne źródła przyjemności przestają wystarczać. Pojawia się obniżony nastrój, lęk, a nawet stany depresyjne. Alkohol przestaje być wyborem, staje się koniecznością biologiczną.

Uzależnienie a zdrowie psychiczne – zależność dwustronna

Ekspertki podkreślają, że relacja między uzależnieniem a zaburzeniami psychicznymi działa w obie strony. Alkohol może prowadzić do stanów depresyjnych i lękowych, ale bywa też „samoleczeniem” przy istniejących trudnościach.

Szczególną uwagę zwraca się również na współwystępowanie innych trudności psychicznych, takich jak ADHD, spektrum autyzmu czy choroba afektywna dwubiegunowa. – Czasem potrzeba sięgania po alkohol może wynikać z zaburzeń – wskazuje Ewa Niewola. Alkohol bywa wówczas wykorzystywany jako sposób regulowania napięcia, nastroju czy nadmiernej stymulacji.

Dlaczego leczenie zaczyna się od uzależnienia?

W praktyce klinicznej często pierwszym krokiem jest zaopiekowanie samego uzależnienia, nawet jeśli pacjent zgłasza się z powodu bezsenności, lęku czy obniżonego nastroju.

Jak wyjaśnia ekspertka Patrycja Dąbrowska: – Alkohol wywołuje tak wiele objawów pochodnych, gdy jesteśmy w aktywnym nałogu, że trudno rozpoznać, co jest z czego. Aby zobaczyć pełny obraz sytuacji tej osoby, najpierw trzeba zająć się problemem alkoholowym i obserwować, jak reaguje po otrzymaniu wsparcia. Dopiero po ustabilizowaniu sytuacji możliwa jest pełna diagnoza i decyzja, czy konieczne jest leczenie dwutorowe (np. uzależnienia i depresji).

Ekspertki zwracają uwagę, że wyjście z uzależnienia jest możliwe, choć wymaga czasu i odpowiedniego wsparcia. Zmiana zaczyna się od zauważenia problemu i decyzji o sięgnięciu po pomoc, a to pierwszy krok do odzyskania wpływu na własne zdrowie psychiczne i fizyczne. Specjalistyczne wsparcie pozwala nie tylko zatrzymać mechanizm nałogu, lecz także nauczyć się bezpieczniejszych sposobów regulowania emocji i radzenia sobie z napięciem.

Więcej o wideopodcaście „Harmonia – Twoja bezpieczna przystań”:
„Harmonia – Twoja bezpieczna przystań” to wideopodcast realizowany przez Grupę LUX MED we współpracy z ekspertami Poradni Zdrowia Psychicznego Harmonia. Jego celem jest popularyzacja rzetelnej wiedzy o zdrowiu psychicznym i dostarczanie praktycznych wskazówek wspierających dobrostan psychiczny. Eksperci – lekarze, psycholodzy i psychoterapeuci – poruszają tematy związane z emocjami, stresem, relacjami i sposobami radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami. Poznaj wideopodcast „Harmonia – Twoja bezpieczna przystań” na YouTube oraz Spotify.

Więcej o Grupie LUX MED:
Grupa LUX MED jest liderem rynku prywatnych usług zdrowotnych w Polsce i częścią Bupa, która działa jako ubezpieczyciel i świadczeniodawca usług medycznych na całym świecie. Firma świadczy swoje usługi w Polsce od ponad 30 lat i zapewnia pełną opiekę: ambulatoryjną, szpitalną, diagnostyczną, rehabilitacyjną, stomatologiczną, psychologiczną i długoterminową dla ponad 3,7 mln pacjentów. Do ich dyspozycji jest ponad 300 ogólnodostępnych i przyzakładowych centrów medycznych, w tym 16 szpitali oraz ok. 3 000 poradni partnerskich. Grupa LUX MED zatrudnia prawie 29 000 osób, w tym ponad 12 000 lekarzy i 8 000 profesjonalistów medycznych innych zawodów, a w codziennej działalności, kieruje się zasadami zrównoważonego rozwoju, podejmując liczne inicjatywy z obszarów zaangażowania społecznego i środowiska. Grupa LUX MED jest Głównym Partnerem Medycznym Polskiego Komitetu Olimpijskiego i Głównym Partnerem Medycznym Polskiego Komitetu Paralimpijskiego. Więcej informacji: www.luxmed.pl