Ponad połowa muzeów nie ma kompleksowego planu zarządzania ryzykiem. Czy digitalizacja może ochronić dziedzictwo kulturowe?

02 października 2026

Wojna, katastrofa, pożar czy zwykły upływ czasu – powodów, dla których cenne dziedzictwo kulturowe może zostać bezpowrotnie utracone, jest wiele. Digitalizacja pozwala stworzyć jego cyfrowy zapis, który może przetrwać nawet wtedy, gdy fizyczny eksponat zostanie uszkodzony lub zniknie, a jednocześnie umożliwia udostępnianie zbiorów z dowolnego miejsca na świecie. Jednym z przykładów takiego podejścia jest projekt realizowany dla Muzeum Wolnej Białorusi, w ramach którego zdigitalizowano 200 eksponatów dokumentujących współczesną historię Białorusi.

Digitalizacja jako sposób na ochronę dziedzictwa

Digitalizacja zbiorów muzealnych pozwala nie tylko zwiększać dostęp do eksponatów, ale także wspierać ich ochronę i zachowanie dla przyszłych pokoleń. Fizyczne obiekty dziedzictwa kulturowego są narażone m.in. na degradację, niewłaściwe warunki przechowywania, kradzieże czy skutki zmian klimatu. W opracowaniu poświęconym digitalizacji dziedzictwa kulturowego wskazano, że każdego roku odnotowuje się utratę tysięcy artefaktów.[1]

Znaczenie takiego podejścia pokazują również dane UNESCO – ponad połowa instytucji pamięci na świecie nie posiada kompleksowego planu zarządzania ryzykiem katastrof. [2] W przypadku kolekcji dokumentujących współczesne wydarzenia digitalizacja może więc być nie tylko sposobem na zwiększenie ich dostępności, ale także dodatkowym narzędziem zachowania informacji o zbiorach i ich historii.

Przykładem jest kolekcja Muzeum Wolnej Białorusi, które powstało z potrzeby zachowania pamięci o współczesnej historii Białorusi oraz świadectw osób sprzeciwiających się reżimowi Aleksandra Łukaszenki. Kolekcja liczy kilkaset eksponatów i stale się powiększa. Trafiają do niej zarówno dokumenty papierowe, jak i przedmioty codziennego użytku przekazywane przez osoby zaangażowane w działania prodemokratyczne oraz ich rodziny.

200 eksponatów, ponad 5 tys. zdjęć i 0,5 TB danych

Przy współfinansowaniu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz pod nadzorem Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów (NIMOZ), zrealizowano projekt digitalizacji najcenniejszych eksponatów Muzeum. Za digitalizację odpowiadał Iron Mountain. Celem było utrwalenie zbiorów w postaci cyfrowej oraz przygotowanie materiałów do udostępnienia online.

Projekt objął dwie grupy zbiorów. Pierwszą stanowiły materiały papierowe – m.in. listy z więzień, zaproszenia, pocztówki, ulotki, naklejki oraz materiały opozycyjne związane z działalnością społeczną i obywatelską. A drugą grupę tworzyły obiekty przestrzenne: ubrania więzienne, flagi, transparenty, przedmioty codziennego użytku oraz pamiątki przekazane przez byłych więźniów politycznych i uczestników protestów.

- W ramach projektu zdigitalizowaliśmy łącznie 200 eksponatów – 145 dokumentów papierowych oraz 55 obiektów przestrzennych. W ciągu zaledwie dwóch miesięcy wykonaliśmy ponad 5 tys. zdjęć, tworząc zasób cyfrowy o wielkości około 0,5 TB. Skala projektu pokazuje, że digitalizacja zbiorów muzealnych to nie tylko samo wykonanie cyfrowych kopii, ale również odpowiednie przygotowanie i opracowanie różnego rodzaju materiałów. W przypadku kolekcji Muzeum Wolnej Białorusi szczególnie istotne było zachowanie w formie cyfrowej zarówno dokumentów, jak i przedmiotów, które są bezpośrednimi świadectwami współczesnej historii. Dzięki temu powstały zasób może w przyszłości służyć nie tylko jako dodatkowe zabezpieczenie kolekcji, ale również jako baza do jej dalszego opracowywania i udostępniania – mówi Katarzyna Palicka, Business Development Manager, Iron Mountain.

Od muzealnego eksponatu do cyfrowego archiwum

Proces digitalizacji nie ograniczał się do wykonania zdjęć. Każdy eksponat został odpowiednio przygotowany, zdigitalizowany i opracowany tak, aby cyfrowe kopie mogły być wykorzystywane zarówno do celów archiwizacyjnych, jak i przy publikacji w internetowym i papierowym katalogu Muzeum. Zgromadzone materiały mogą również służyć przy tworzeniu publikacji i rozwijaniu cyfrowych zasobów placówki.

– Jednym z najważniejszych efektów digitalizacji jest możliwość zachowania dostępu do zbiorów niezależnie od miejsca, w którym znajduje się odbiorca. Cyfrowe kopie najcenniejszych eksponatów Muzeum Wolnej Białorusi mogą być stopniowo udostępniane za pośrednictwem strony internetowej, dzięki czemu z kolekcją mogą zapoznać się również osoby, które nie mają możliwości odwiedzenia Muzeum osobiście. W przypadku zbiorów dokumentujących współczesną historię Białorusi ma to szczególne znaczenie – cyfrowa forma pozwala dotrzeć z tymi świadectwami także do białoruskiej społeczności mieszkającej poza granicami kraju – dodaje Katarzyna Palicka.

Zachować artefakty, zachować ich historię

W przypadku współczesnych zbiorów muzealnych znaczenie eksponatu często wiąże się nie tylko z jego fizyczną formą, ale również z historią, którą dokumentuje. Digitalizacja pozwala utrwalić tę informację i stworzyć możliwość dalszego korzystania ze zbiorów bez konieczności ograniczania dostępu wyłącznie do ich fizycznej formy.

Projekt Muzeum Wolnej Białorusi pokazuje, jak technologia może wspierać instytucje kultury w ochronie współczesnego dziedzictwa. Powstałe cyfrowe kopie stanowią uzupełnienie fizycznej kolekcji, a jednocześnie tworzą podstawę do jej dalszego archiwizowania, opracowywania i udostępniania odbiorcom z całego świata.

[1] Iron Mountain, Safeguarding the past, shaping the future: A guide to digitising cultural heritage, 2024. Safeguarding the past, shaping the future: A guide to digitising cultural heritage | Iron Mountain

[2] UNESCO, Building resilience: disaster risk management for documentary heritage and digital archives; training toolkit, 2024

O Iron Mountain: Iron Mountain Polska to lider rynku zarządzania informacją, archiwizacji i digitalizacji dokumentów. Zapewnia kompleksową obsługę firm w zakresie: consultingu procesów po stronie Klienta, cyklu życia dokumentów w organizacji oraz ich digitalizacji. Jest także dostawcą systemów do zarządzania procesami oraz informacją w efektywny i bezpieczny sposób. Prowadzi działania z zakresu bezpiecznego przechowywania, składowania, archiwizacji oraz niszczenia dokumentacji tradycyjnej, cyfrowej jak i zużytego sprzętu IT. Firma oferuje dedykowane rozwiązania sektorowe, m.in.: dla branży finansowej i ubezpieczeniowej, służby zdrowia, kancelarii prawnych, a także instytucji publicznych oraz firm geodezyjnych i kartograficznych jak i muzeów i innych instytucji kultury. Iron Mountain Polska to ponad 25 lat doświadczenia, ponad 1800 klientów, a także 7 milionów przechowywanych pudeł z dokumentami i prawie 100 milionów skanowanych stron rocznie. Iron Mountain Polska jest częścią Iron Mountain Inc. – globalnego lidera w branży zarządzania informacją, założonego w 1951 roku w Livingstone w USA. Firma działa w kilkudziesięciu krajach na 5 kontynentach i notowana jest na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (IRM).

Więcej informacji na temat Iron Mountain można znaleźć na stronie www.ironmountain.pl.

Załączniki

Pobierz wszystkie

Ponad połowa muzeów nie ma kompleksowego planu zarządzania ryzykiem. Czy digitalizacja może ochronić dziedzictwo kulturowe_IP_02.10.2026.docx

docx |74,5 KB

Pobierz

Ponad połowa muzeów nie ma kompleksowego planu zarządzania ryzykiem. Czy digitalizacja może ochronić dziedzictwo kulturowe_grafika_02.10.2026.jpg

grafika | 7,58 MB

Pobierz

Powiązane artykuły

Iron Mountain Polska

9 na 10 firm zwiększa przychody dzięki lepszemu zarządzaniu informacją. Firmy porządkują dokumenty, aby poprawić efektywność operacyjną

8 lipca 2026

Jak wynika z badania zrealizowanego przez FT Longitude, 90% dużych organizacji odnotowało w ciągu ostatnich 12 miesięcy wzrost przychodów lub rentowności dzięki inwestycjom w zarządzanie informacją1. Jednocześnie przedsiębiorstwa tracą średnio blisko 390 tys. dolarów roc...

8 lipca 2026

Iron Mountain Polska

Zmiana na stanowisku Prezesa Zarządu Iron Mountain Polska – Karolina Słowińska objęła funkcję lidera spółki

27 sierpnia 2025

Z początkiem sierpnia stanowisko Prezesa Zarządu Iron Mountain Polska objęła Karolina Słowińska. Z firmą związana jest od 13 lat – początkowo jako prawnik, a ostatnio pracując w strukturach globalnych jako Head of Global Sales Operations DBU (Digital Business Unit). Jej ...

27 sierpnia 2025

Iron Mountain Polska

Awans w globalnych strukturach Iron Mountain – Marcin Skrzypczak odpowiedzialny za region Northern Europe

16 lipca 2025

Marcin Skrzypczak awansował na stanowisko Head of RM Operations – Senior Director – Northern Europe Cluster. W nowej roli odpowiada za zarządzanie operacjami łącznie w dziesięciu krajach Europy Północnej i Środkowej. To już piąty awans eksperta Iron Mountain z Polski i d...

16 lipca 2025

Iron Mountain Polska

Firmy mogą zaoszczędzić nawet 75% na jednej przesyłce w ramach e-Doręczeń

26 czerwca 2025

Od 1 kwietnia 2025 roku e-Doręczenia stały się obowiązkowe dla wszystkich firm zarejestrowanych w Krajowym Rejestrze Sądowym przed 1 stycznia br. Nowe przepisy wprowadzają istotną zmianę w zakresie komunikacji z administracją publiczną – papierowa korespondencja ustępuje...

26 czerwca 2025